آن‌كه برايش حجم «مذهب رابطه‌ها» بود


(بيژن الهي شيراز)

يدالله رويايي:زندگي ما شاعران را، اتفاق اداره مي‌كند. زندگي شعر را هم. و بيژن خود، اتفاقي در شعر بود. در شعر ما اتفاقي بود.

اتفاق، وقتي كه مي‌افتد، هميشه چيزي نو را در ما تجربه مي‌كند. و او، تجربه‌اي نو در ما بود. او تجربه‌هاي ما را مي‌شناخت، و ما تجربه‌هاي او را مي شناختيم. ولي امروز تنها، تجربه‌ي آخر او را نمي‌شناسيم. تجربه‌ي آخر او، كه مرگ بود. و شايد اوخود، تجربه‌ي مرگ شد.

حالا مرگ، تنها چيزي است كه او مي‌داند چيست، و ما نمي‌دانيم. آيا ما، اينجا براي تجربه‌هاي مرگ مانده‌ايم؟ (براي تجربه‌اي كه نباشيم و ندانيم؟). ما اينجا در محاصره‌ي نكبت نكبت شديم و در ميان چهره‌هاي زشت زشت مانديم و، او، بر پله‌هاي اورفه زيبا شد، فردا شد.

در امروز ِ ما بيژن، هميشه فردا بود. فرداي او از گذشته‌هاي دور مي‌آمد. و ديروزهاي دور، گاهي كه شاعر پس‌فردا مي‌شد، وقتي كه فردا را از ميان بر مي‌داشت و به گذشته‌هاي دورتر مي‌برد. و در اين معامله غبار از گذشته بر مي‌داشت، مادرِ ِ لغت مي‌شد. كه مي‌بريد، و مي‌ساخت. يك «نئولوگ» ِ عاشق[1]، عاشقِ لوگوس.

پيش‌تر و بيشتر از همه دريافته بود كه زبان، نياز به نئولوژي (فُرس نو) دارد. و فرس نو دالانش ترجمه است. برگردانِ بي‌باكِ آن‌چه در زبان بيگانه با ما بيگانگي مي‌كند.

در ترجمه‌ي لوركا، كارِ من اگر «تقرير» بود، در پل والري اما، ترجمه‌ها را گاه پيشنهادهاي او در متن، از متن مي‌انداخت، تا آنجا كه بر سر مصرعي از «پارك جوان[2]» ساعت‌ها و گاهي روزها (بي اغراق) در جدال با لغت بوديم. و يا با لغت، در جدالِ با من بود. بي من نيز، حيات او هميشه، درگير با حياتِ لغت بود. چراكه شعر حجم را «جادوي عجيب واژه‌ها» مي‌دانست. طلوعي در تربيتِ ذهني حجم، كه غروبي حجمي داشت: ضايعه‌اي، امروز درستونِ ايراني ِ شعر حجم.

هميشه آن‌كه مي‌نويسد، با آن‌چه مي‌نويسد، با هم، و در هم اتفاق مي‌افتند. نه جدا از هم. او نيز با بيانيه‌ي حجم اتفاق افتاد. هر دو، چون اتفاقي، با هم افتادند. يكي در ديگري رخ داد. و رخ دادنشان تكوين شان بود. گرچه تكوين‌ها كيفيتي تدريجي دارند، معذالك اين اتفاقي كه در آنيم تدريجش خود، اتفاقي[3] است. و ما در مرگ بيژن هم، مثلِ در زندگي‌اش، با اتفاق مي‌مانيم، تا در اينجا حرفي از «مالارمه» را برعکس گردانم و بگويم كه: گاه اتفاق حذف اتفاق مي‌كند.

در مرگ بيژن الهي

يداله رويايي

پاريس

سيزده دسامبر 2010


1)نئولوژي: خلق لغت، جست‌وجو در لغت. واژه‌سازي.

[2] ) La jeune parque

3)يك اتفاق.

یک دیدگاه در “آن‌كه برايش حجم «مذهب رابطه‌ها» بود

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *