به کانال ما در تلگرام بپیوندید

اینستاگرام نشریه سه‌پنج

توییتر نشریه سه‌پنج

دست‌نوشتهٔ فارسی ژاپن (خط‌نبشته نانبان) قدیمی‌ترین سند فارسی موجود در ژاپن است. این دست‌خط را در سال ۱۲۱۷ میلادی (برابر ۶۱۴ هجری قمری) راهبی ژاپنی از بندر زیتون کوانژو از چین به معبد کوسانجی در کیوتوی ژاپن آورده‌است. امروزه به این نوشته «هاشی بون» می‌گویند و به عنوان میراث مهم معنوی ژاپن متعلق به استان کیوتو ثبت شده‌است.

در سال ۱۲۱۷ میلادی یک راهب ژاپنی که برای آموختن آیین بودا به چین رفته بود در بندر کوانژو (استان فوجیان) از سه خارجی خواست تا هر کدام یادگاری برای او به خط خویش کتابت کنند. سال‌ها بعد او این یادگاری‌ها را به همراه دیگر کتاب‌ها و نوشته‌هایی که از چین جمع‌آوری کرده بود به ژاپن برد و در معبدی قرار داد. بوداییان ژاپن نیز به خیال اینکه این خط‌های ناشناس ارتباطی با مذهب بودا دارند و مقدس هستند از آن نگهداری می‌کردند تا اینکه در اوایل سده ۲۰ میلادی یک پژوهشگر ژاپنی به نام «تورو هانِدا» ضمن بررسی این نوشته‌ها متوجه شد که به الفبای فارسی نگاشته شده‌اند و از یک استاد هندی به نام «عبدالحافظ محمد بارک‌الله» که آن زمان در دانشکده زبان‌های خارجی توکیو مشغول بود و فارسی را می‌دانست کمک خواست و او نیز حدس زد که این عبارات از شاهنامه باشند اما همچنان شناسایی دقیق این نوشته‌ها ممکن نشد تا آنکه در سال ۱۹۶۷ میلادی یک دانشجوی ژاپنی که در حال یادگیری فارسی در دانشگاه تهران تصاویری از این نوشته‌ها را به استادان ایرانی خود عرضه کرد و راه شناسایی دقیق منبع این نوشته‌ها و خوانش آن باز شد. بر روی این کاغذ سه تاجر فارسی‌زبان هر یک قطعه شعری را برای آن راهب ژاپنی نوشته‌اند که اشاره به مفاهیمی مانند خداحافظی، دوری و جدایی می‌دهد. بیت اول از منظومه ویس و رامین است: جهان خرمی با کس نماند/فلک روزی دهد، روزی ستاند بیت دیگر که در پایین آن است قسمتی از شاهنامه است: جهان یادگار است و ما رفتنی/ به مردم نماند به جز مردمی نوشته سوم نیز هرچند در شاهنامه و داستان خداحافظی ایرج از فریدون آمده است اما عباراتی که در این کاغذ نوشته شده‌اند دقیقا مطابق آنی هستند که در کتاب جامع التواریخ آمده و گویا جزو عباراتی بوده که فارسی‌زبانان آن زمان در هنگام خداحافظی می‌خوانده‌اند: گر در اجلم مساهلت خواهد بود/ روشن کنم این دیده بدیدار تو زود پس گر به خلاف گردد این چرخ کبود/ بدرود تو از من و من از تو بدرود این نوشته امروزه هنوز در معبدی بودایی در کیوتوی ژاپن نگهداری می‌شود و نظر به اهمیتش به عنوان بخشی از میراث معنوی در کشور ژاپن ثبت شده است. نوشته‌های این کاغذ نشان دهنده حضور گسترده تاجران فارسی‌زبان در بنادر چین و آشنایی آنان با آثار و منظومه‌های فارسی مانند شاهنامه و جامع‌التواریخ است.